De ontdekking van AI-gebruik voor de Joost Zwagerman Essayprijs 2026 en de PEN/GAU Schrijfprijs 2025 heeft in de media de nodige aandacht gekregen.  

​

Wij betreuren het ten zeerste dat wij het aangetoonde AI-gebruik in bovengenoemde teksten niet eerder hebben gesignaleerd. Dat nota bene PANGRAM, zelf een AI-tool, als klokkenluider heeft gediend, is ironisch en veelzeggend. 

​

PEN steekt haar hand in eigen boezem. Wij bedanken Propria Cures voor het signaleren en communiceren van het tekstmisbruik, en de Groene Amsterdammer, die de winnende PEN/GAU-tekst van vorig jaar publiceerde, voor het gezamenlijk optrekken in deze kwestie. Dat deze verschillende culturele platformen hierin samenwerken en elkaar ondersteunen is meer dan bijvangst. Het is een belangrijk signaal dat, als het gaat om de uitdagingen waarvoor AI ons stelt, wij als één front gezamenlijke waarden uitdragen.

​

Moge éen ding duidelijk zijn: AI is here to stay. In alle segmenten van de samenleving betekent het toenemende gebruik van AI-tools een ongekende uitdaging, ook voor jury’s van literaire prijzen. Op scholen en in bedrijven, in de politiek, media en in de kunsten, in beeld en in tekst, is AI- gegeneerde content ons dagelijks leven hardhandig binnengedrongen. Transparantie over het gebruik ervan, met name in de literatuur, is niet alleen geboden, maar een noodzakelijke morele voorwaarde. Wordt deze transparantie niet geboden, dan rest ons het onzalige vooruitzicht van voortwoekerende kunstvervalsing.   

​

PEN beschouwt het produceren van literair werk als een menselijk ambacht. Noeste arbeid, het navolgen en bijschaven van eigen denkprocessen gaan eraan vooraf en liggen eraan ten grondslag. Juist het onaffe, het zoekende, het kwetsbare van de mens is het hart ervan. Try again, fail again, fail better, zoals Samuel Beckett het zo pregnant verwoordde, daarin ligt volgens ons de waarde van kunst en literatuur. Niet de makkelijke maar de moeilijke weg is de weg voorwaarts. 

​

​